درمان اسکار زخم به مجموعه روش هایی گفته می شود که به بهبود ظاهر جای زخم، کاهش برجستگی، تغییر رنگ، خارش یا محدودیت حرکتی ناشی از آن کمک می کنند. اسکار یا جای زخم زمانی ایجاد می شود که بدن پس از آسیب پوست، بافت آسیب دیده را ترمیم می کند. بریدگی، سوختگی، جراحی و زخم های عمیق از علت های رایج ایجاد اسکار هستند.
البته هر جای زخمی به درمان یکسان نیاز ندارد. بعضی اسکارها به مرور زمان کمرنگ می شوند، اما برخی دیگر برجسته، سفت، فرورفته یا دردناک باقی می مانند. از طرف دیگر، زخم هایی مانند زخم بستر و زخم عفونی ممکن است پیش از بسته شدن کامل پوست به مراقبت تخصصی نیاز داشته باشند.
انتخاب روش مناسب به نوع زخم، عمق آسیب، مدت زمان ایجاد اسکار و وضعیت پوست بستگی دارد. در این راهنما با انواع اسکار، روش های درمان جای زخم و زمان مراجعه به متخصص آشنا می شوید.
اسکار زخم چیست و چرا ایجاد می شود؟
اسکار بافتی است که بدن برای ترمیم آسیب های پوستی تولید می کند. هنگامی که آسیب از لایه سطحی پوست عمیق تر باشد، بدن با ساخت بافت جدید و کلاژن به ترمیم محل آسیب کمک می کند. این بافت ممکن است از نظر رنگ، ضخامت و انعطاف با پوست اطراف تفاوت داشته باشد.
شدت جای زخم به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله عمق و اندازه زخم، محل آسیب، ویژگی های ژنتیکی، عفونت و نحوه مراقبت در دوران ترمیم.
برای مثال، زخم عمیق سوختگی ممکن است اسکار برجسته یا جمع شدگی پوست ایجاد کند. در مقابل، یک بریدگی سطحی با مراقبت مناسب معمولاً جای زخم کم رنگ تری بر جای می گذارد.
نکته مهم این است که درمان اسکار زخم با درمان زخم باز تفاوت دارد. اگر پوست هنوز باز است، ترشح دارد یا نشانه های عفونت دیده می شود، ابتدا باید علت باز ماندن زخم مشخص شود و روند ترمیم آن بهبود پیدا کند.
انواع اسکار زخم کدام اند؟
شناخت نوع اسکار به انتخاب روش درمان کمک می کند. متخصص با بررسی شکل، رنگ، ضخامت و علائم زخم می تواند مناسب ترین روش را پیشنهاد دهد.
۱. اسکار معمولی یا خطی
این نوع اسکار معمولاً پس از بریدگی، بخیه یا جراحی ایجاد می شود. در ابتدا ممکن است قرمز یا صورتی باشد، اما به مرور زمان تغییر رنگ می دهد و کم رنگ تر می شود. مراقبت مناسب و محافظت در برابر نور خورشید می تواند به بهتر شدن ظاهر آن کمک کند.
۲. اسکار برجسته یا هیپرتروفیک
اسکار هیپرتروفیک زمانی ایجاد می شود که بدن کلاژن بیشتری در محل زخم تولید کند. این اسکار معمولاً سفت و برجسته است، اما از محدوده زخم اولیه فراتر نمی رود. برخی از این اسکارها با گذشت زمان صاف تر می شوند، ولی ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشند.
۳. کلوئید یا گوشت اضافه زخم
کلوئید نوعی اسکار برجسته است که از مرز زخم اولیه فراتر می رود. این بافت ممکن است بزرگ تر شود و خارش، درد یا حساسیت ایجاد کند. کلوئید گاهی پس از سوختگی، جراحی، جوش یا آسیب های کوچک پوستی شکل می گیرد.
درمان کلوئید با اسکار معمولی تفاوت دارد و احتمال بازگشت آن نیز وجود دارد. به همین دلیل، پیش از انتخاب روش درمان باید متخصص پوست نوع اسکار را تشخیص دهد.
۴. اسکار فرورفته
در این حالت، بخشی از پوست پایین تر از سطح اطراف قرار می گیرد. کاهش بافت زیر پوست یا تخریب کلاژن می تواند چنین اثری ایجاد کند. جای بعضی از جوش های عمیق و آبله مرغان از این نوع است.
۵. اسکار ناشی از سوختگی و جمع شدگی پوست
سوختگی های عمیق ممکن است اسکار سفت و جمع شده ایجاد کنند. اگر این بافت در نزدیکی مفاصل یا انگشتان شکل بگیرد، ممکن است حرکت فرد را محدود کند. در این شرایط، ارزیابی تخصصی اهمیت زیادی دارد و گاهی به درمان های ترمیمی نیاز است.
بهترین روش درمان اسکار زخم چیست؟
هیچ روش واحدی برای از بین بردن تمام اسکارها وجود ندارد. هدف درمان معمولاً کاهش وضوح جای زخم، بهبود انعطاف پوست و کم کردن درد، خارش یا محدودیت حرکتی است. انتخاب روش به نوع اسکار و شرایط بیمار بستگی دارد.
درمان اسکار زخم با ژل و ورق سیلیکونی
ژل و ورق سیلیکونی از گزینه های رایج برای مراقبت از بعضی اسکارهای برجسته هستند. این محصولات ممکن است به کاهش ضخامت، سفتی، قرمزی و خارش اسکار کمک کنند.
سیلیکون را نباید روی زخم باز، عفونی یا پوستی که هنوز ترمیم نشده است استفاده کرد. زمان شروع مصرف و مدت استفاده نیز باید با توجه به وضعیت پوست و دستور محصول تعیین شود.
درمان اسکار با لیزر
لیزر برای برخی اسکارها به کار می رود و می تواند قرمزی، تغییر رنگ یا ناهمواری بافت را کاهش دهد. نوع لیزر به ویژگی های اسکار بستگی دارد؛ برای مثال، اسکار قرمز ممکن است به روشی متفاوت از اسکار فرورفته نیاز داشته باشد.
لیزر برای همه افراد مناسب نیست و معمولاً به ارزیابی متخصص و گاهی چند جلسه درمان نیاز دارد. همچنین نباید انتظار داشت که اسکار در تمام موارد به طور کامل از بین برود.
تزریق دارو برای اسکار برجسته و کلوئید
پزشک ممکن است برای درمان بعضی اسکارهای برجسته یا کلوئید از تزریق کورتیکواستروئید استفاده کند. این روش می تواند ضخامت و علائمی مانند خارش و درد را کاهش دهد. در برخی موارد، پزشک درمان های ترکیبی را پیشنهاد می کند تا احتمال بازگشت اسکار کمتر شود.
میکرونیدلینگ و روش های ترمیمی
میکرونیدلینگ و برخی روش های بازسازی پوست برای انواع مشخصی از اسکار، به ویژه بعضی اسکارهای فرورفته، کاربرد دارند. انتخاب این روش ها به عمق اسکار، محل آن و وضعیت پوست بستگی دارد. انجام این درمان ها روی زخم باز یا عفونی مناسب نیست.
جراحی ترمیم اسکار
اگر اسکار شدید باشد، حرکت را محدود کند یا به درمان های دیگر پاسخ ندهد، پزشک ممکن است جراحی ترمیمی را بررسی کند. جراحی همیشه جای زخم را کاملاً حذف نمی کند و در برخی موارد، به ویژه کلوئید، احتمال بازگشت وجود دارد. به همین دلیل، انتخاب بیمار و برنامه مراقبت پس از درمان اهمیت زیادی دارد.
آیا کرم برای از بین بردن جای زخم موثر است؟
اثر کرم ها به ترکیبات محصول و نوع اسکار بستگی دارد. بعضی محصولات می توانند به مرطوب ماندن پوست یا بهبود ظاهر اسکار کمک کنند، اما هیچ کرمی تضمین نمی کند که جای زخم به طور کامل از بین برود.
ژل های سیلیکونی برای بعضی اسکارهای برجسته شواهد بهتری دارند. در مقابل، شواهد علمی درباره تاثیر ویتامین E به تنهایی برای بهبود ظاهر اسکار محدود است و این ماده ممکن است در بعضی افراد حساسیت پوستی ایجاد کند.
اگر اسکار عمیق، برجسته، دردناک یا در حال بزرگ شدن است، بهتر است به جای امتحان کردن محصولات متعدد، ابتدا نوع آن را مشخص کنید.
ارتباط زخم بستر و زخم عفونی با ایجاد اسکار
بعضی از زخم ها به دلیل عمق زیاد، فشار مداوم یا عفونت، روند ترمیم طولانی تری دارند. در این شرایط، اولویت درمان با کنترل علت آسیب و کمک به بسته شدن زخم است، نه استفاده از روش های زیبایی برای محو کردن جای آن.
درمان زخم بستر
زخم بستر در اثر فشار طولانی مدت بر پوست و بافت زیرین ایجاد می شود و بیشتر در افرادی دیده می شود که مدت زیادی در تخت یا روی صندلی می مانند. این زخم ممکن است در ناحیه دنبالچه، پاشنه، لگن و سایر نقاط تحت فشار ایجاد شود.
اقدامات درمانی با توجه به عمق زخم و وضعیت بیمار می توانند شامل موارد زیر باشند:
کاهش فشار از روی ناحیه آسیب دیده و تغییر منظم وضعیت بدن
انتخاب پانسمان مناسب برای کنترل ترشحات و محافظت از زخم
بررسی و تامین نیازهای تغذیه ای بیمار
ارزیابی بافت آسیب دیده و تشخیص عفونت احتمالی
کنترل بیماری های زمینه ای مانند دیابت
برای آشنایی با روش های مراقبت و درمان، صفحه درمان زخم بستر را مطالعه کنید.
درمان زخم عفونی
زخم عفونی ممکن است با افزایش درد، قرمزی، گرمی پوست، تورم، ترشح چرکی یا بوی نامطبوع همراه باشد. گاهی نیز تب یا گسترش قرمزی اطراف زخم دیده می شود.
درمان به شدت عفونت و وضعیت بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل پاکسازی تخصصی زخم، برداشتن بافت مرده در صورت نیاز، انتخاب پانسمان مناسب و مصرف آنتی بیوتیک با تجویز پزشک باشد. همه زخم ها به آنتی بیوتیک نیاز ندارند و انتخاب دارو باید بر اساس ارزیابی بالینی انجام شود.
در صورت مشاهده علائم عفونت، به ویژه در افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.
برای اطلاعات بیشتر، صفحه درمان زخم عفونی را ببینید.
چگونه از ایجاد اسکار شدید جلوگیری کنیم؟
مراقبت صحیح از زخم در زمان ترمیم می تواند احتمال ایجاد بعضی اسکارهای شدید را کاهش دهد. با این حال، نوع آسیب و ویژگی های بدن نیز بر نتیجه نهایی تاثیر می گذارند.
زخم را تمیز نگه دارید: زخم های سطحی را طبق اصول مراقبت توصیه شده به آرامی تمیز کنید و از ساییدن پوست خودداری کنید.
از پانسمان مناسب استفاده کنید: پانسمان باید با عمق زخم، میزان ترشح و وضعیت پوست تناسب داشته باشد.
زخم را دستکاری نکنید: کندن دلمه یا فشار دادن زخم می تواند به بافت در حال ترمیم آسیب بزند.
فشار مداوم را کاهش دهید: این موضوع در افراد کم تحرک و بیماران در معرض زخم بستر اهمیت زیادی دارد.
از پوست ترمیم شده در برابر آفتاب محافظت کنید: پس از بسته شدن کامل زخم، استفاده از ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ در نواحی در معرض نور می تواند به پیشگیری از تیره شدن اسکار کمک کند.
علائم عفونت را جدی بگیرید: افزایش درد، قرمزی، تورم یا ترشح غیرعادی نیاز به بررسی دارد.
چه زمانی برای درمان اسکار یا زخم به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر جای زخم به مرور بزرگ تر می شود، درد یا خارش مداوم دارد، سفت و برجسته شده یا حرکت یکی از مفاصل را محدود می کند، بهتر است متخصص آن را بررسی کند.
همچنین اگر زخم هنوز باز است، ترشح دارد، بوی نامطبوع ایجاد می کند یا بهبود آن طول کشیده است، نباید آن را صرفاً یک اسکار در نظر گرفت. در این شرایط، ارزیابی علت تاخیر در ترمیم اهمیت بیشتری دارد.
افراد مبتلا به دیابت، اختلال گردش خون یا کاهش حس پا باید زخم های خود را جدی بگیرند و برای ارزیابی زودهنگام اقدام کنند. در صورت تب، گسترش سریع قرمزی، درد شدید یا بدتر شدن ناگهانی زخم، مراجعه فوری پزشکی ضروری است.
درمان تخصصی زخم در کلینیک زخم استار
درمان موفق زخم به تشخیص علت، ارزیابی عمق آسیب و انتخاب روش مناسب مراقبت بستگی دارد. در زخم های مزمن مانند زخم بستر، زخم پای دیابتی و زخم های عفونی، رسیدگی به عوامل زمینه ای و انتخاب پانسمان متناسب می تواند به بهبود روند ترمیم کمک کند.
اگر زخم شما دیر خوب می شود، مرتب باز می شود یا علائم عفونت دارد، بهتر است پیش از استفاده از محصولات مختلف، آن را به متخصص نشان دهید. پس از بسته شدن زخم نیز می توانید برای ارزیابی جای زخم و انتخاب روش مناسب کاهش اسکار اقدام کنید.
برای دریافت راهنمایی درباره وضعیت زخم و انتخاب مسیر درمان، با کلینیک زخم استار تماس بگیرید و شرایط زخم خود را برای ارزیابی تخصصی توضیح دهید.
سوالات متداول درباره درمان اسکار زخم
آیا جای زخم به طور کامل از بین می رود؟
در بیشتر موارد نمی توان حذف کامل اسکار را تضمین کرد، اما بعضی روش های درمانی می توانند ظاهر، رنگ، ضخامت یا علائم آن را بهبود دهند. نتیجه به نوع و عمق اسکار بستگی دارد.
برای درمان جای زخم قدیمی چه روشی بهتر است؟
روش مناسب به برجسته یا فرورفته بودن اسکار، رنگ، محل و مدت زمان ایجاد آن بستگی دارد. متخصص ممکن است ژل سیلیکونی، لیزر، تزریق یا روش های ترمیمی دیگر را پیشنهاد کند.
آیا می توان روی زخم باز از کرم ضد اسکار استفاده کرد؟
خیر. محصولات ضد اسکار مانند ژل سیلیکونی معمولاً برای پوست ترمیم شده کاربرد دارند و نباید بدون دستور تخصصی روی زخم باز یا عفونی استفاده شوند.
آیا زخم بستر باعث ایجاد جای زخم می شود؟
بله. زخم بستر عمیق می تواند پس از ترمیم، اسکار ایجاد کند. کاهش فشار، مراقبت مناسب از زخم و رسیدگی به عوامل زمینه ای به بهبود روند ترمیم کمک می کنند.
برای زخم عفونی چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده چرک، افزایش درد، قرمزی منتشر، تورم، گرمی پوست یا تب باید زخم را بررسی کنید. اگر علائم به سرعت پیشرفت می کنند یا بیمار دیابت دارد، مراجعه فوری اهمیت بیشتری دارد.
